UÇUŞ İPTALİ, TAZMİNAT HAKKI VE SHGM (PART 3)

Uçuşların iptali ve tazminat hakkının hangi hallerde doğduğuna, önceki yazılarda değinmiş idik. Tabi, yolcuların yönetmelikte belirtilen haklar konusunda ne kadar bilgi sahibi olduğu tam bir muamma. Yolcuların bu bilgisizliği, çoğu zaman, pass-bilet ile geçiştirilebilmekte. Yönetmeliğin dilinin biraz karmaşık oluşu, konunun her iki muhattabını da zorlayabilmekte.

YOLCULAR TAZMİNAT HAKKINDAN HABERDAR DEĞİL
Yolcu haklarına dair broşürlerin, hava limanlarında yolcuların görebileceği yerlerde bulundurulması zorunluluk. SHGM de, bu yükümlülüğün sıkı takipçisi ancak yolcuların büyük çoğunluğu hala tazminat ve diğer haklarından bihaber. Burada da sorumluluk, tüketici derneklerine ve sivil toplum kuruluşlarına düşüyor.

YOLCULAR, UÇUŞLARI İPTAL EDİLDİĞİNDE, UÇAĞA KABUL EDİLMEDİKLERİNDE VEYA GECİKME HALLERİNDE NE GİBİ HAKLARA SAHİPLER?

UÇUŞ İPTALLERİNDE
1) Havayolu, yolcuya geri ödeme ve güzergah değişikliği teklifinde bulunur. Buna göre;
a) Bilet bedelinin en geç 7 gün içerisinde iadesi ile yolcunun seyahat başlangıç noktasına götürülmesi,
b) Aynı taşıma şartlarında güzergah değişikliğinin sağlanması,
c) Yolcunun uygun göreceği İleri bir tarihte, güzergah değişikliği yapılması olanaklarını teklif eder.
d) Aynı şehirde birden fazla havalimanı var ve havayolu başka bir havalimanına iniş teklif ederse, yolcunun inmesi gereken havalimanına gitmesi için gerekli masrafları havayolu karşılar.
2) Havayolu iptal sebebiyle güzergah değişikliği sağlaması halinde, gecikmeye bağlı olarak;
a) 2-3 saat arası gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek,
b) 3-5 saat arası gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek ile yemek,
c) 5 saat üzeri gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek ile yemeğe ilave olarak hafif ara yemeği vermek zorundadır.
d) Ayrıca, yolculara süre kısıtlaması olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta hizmetini de teklif etmelidir.
e) Güzergah değişikliği sebebiyle, varış sonraki gün veya günlere kalacaksa aynı zamanda konaklama ve transfer hizmetini de vermelidir.
Görülüyor ki; yukarıdaki hizmetler yolcunun uçuş amacıyla havaalanına geldikten sonraki iptallerde verilmesi gerekli hizmetlerdir. Uçuş gününden önceki iptallerde yolcunun tazminat hakkında ilişkin;
1) Uçuş zamanından en az 2 hafta önce havayolu şirketi iptalden yolcuyu haberdar eder ise tazminat yükümlülüğü doğmaz. Ancak bu hallerde havayolu şirketi, yolcuya olası alternatif ulaşım yolları hakkında da bilgi vermek zorundadır.
2) Eğer 7-14 gün arasında havayolu yolcuyu iptalden haberdar ederse, tazminat yükümlülüğünden kurtulması için yolcuya aynı zamanda planlanan kalkış saatinden 2 saate kadar kalkıp planlanan varış saatinden 4 saate kadar varış sağlayan güzergah değişikliği teklif etmesi gerekir.
3) Eğer 0-7 gün arasında havayolu yolcuyu iptalden haberdar ederse, havayolu aynı zamanda yolcuya planlanan kalkış saatinden 1 saate kadar kalkıp planlanan varış saatinden 2 saate kadar varış sağlayan güzergah değişikliği teklif etmesi lazım. Yoksa yolcunun yine tazminat hakkı doğar.
Tazminat hakkının doğmaması için havayolunun alternatif güzergah değişikliği sağlaması şartının, yolcunun planlanan uçuş zamanının yaklaşması ile planında değişiklik yapabilme ihtimalinin azalması sebebiyle getirilmiş olduğu görülmektedir.
Tazminatın miktarı konusunda yönetmelik; iç hat uçuşları için 100 Euronun TL karşılığı olarak belirleme yapmıştır. Dış hat uçuşlarında da mesafe ayrımı gözeterek;
a) 1500 km ve daha kısa uçuşlara 250 Euro,
b) 1500-3500 km arası uçuşlar için 400 Euro ve
c) 3500 km den fazla uçuşlar için ise 600 Euronun TL karşılığı tazminat öngörmüştür. Euronun kurunun ise, biletin satın alındığı tarihe göre belirlenmesi gerekmektedir.
İptal durumlarında sağlanan bu tazminat hakkı, uçuşa kabul edilmeme hallerinde de geçerlidir. Havayollarının rezevasyonların iptal edilmesi ihtimaline karşılık mevcut koltuk sayısından fazla satış yaptığı malumdur. Ön rezervasyonların kesin rezervasyonlara dönüşmesi durumunda, yolcu fazlalığı olmakta ve bu da sona kalan bazı yolcuların uçağa kabul edilmemelerinde neden olmaktadır. Bu ve bunun gibi durumlarda da, yolcuya iptal halinde sağlanan hakların verilmesinin yanında tazminat da ödenmesi gerektiği kaçınılmazdır.
Eğer havayolu şirketi, iptal veya uçuşa kabul edilmeyen yolcuya, varış zamanından;
a) 1500 kilometre (1500 km dahil) veya daha kısa uçuşlar için iki saat,
b) 1500 ile 3500 (3500 km dahil) kilometre arası uçuşlar için üç saat,
c) 3500 kilometreden daha uzun uçuşlar için dört saat,
aşmayan alternatif bir uçuş ile son varış yerlerine güzergah değişikliği teklif ederse, havayolu şirketi, tazminatı % 50 oranında düşürebilir.
GECİKME HALLERİNDE
Havayolu şirketi; 1500 km ye kadar uçuşlar için 2 saat, 
1500-3500 km ye kadar uçuşlar için 3 saat ve 3500-…… km ye kadar uçuşlar için 4 saat veya daha fazla gecikmeler için;
a) 2-3 saat arası gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek,
b) 3-5 saat arası gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek ile yemek,
c) 5 saat üzeri gecikmelerde sıcak ve soğuk içecek ile yemeğe ilave olarak hafif ara yemeği vermek zorundadır.
d) Ayrıca, yolculara süre kısıtlaması olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta hizmetini de teklif etmelidir.
Eğer uçuş gününden başka güne ertelenmiş ise, ilave olarak;
a) Bir veya daha fazla gece konaklamanın gerekli hale geldiği durumlarda veya yolcu için ilave bir konaklamanın gerekli hale geldiği durumlarda, otelde veya uygun bir konaklama tesisinde konaklama.
b) Havaalanı ve konaklama yeri (otel veya benzeri) arasındaki ulaşım imkanlarını da sağlar. Havayolu şirketi, gecikme en az 5 saat olduğunda; seyahatin yolcu için bir anlamı kalmamış ise, bilet bedelinin en geç 7 gün içerisinde iadesi ile yolcunun seyahat başlangıç noktasına götürülmesi imkanını da sunmalıdır.
Tazminat konusunda yolcunun haberdar edildiğini ispat yükü havayolu şirketindedir. Ancak yolcunun verdiği iletişim bilgilerinden yolcuya ulaşılamamış ve bu durum ispat edilmişse, havayolu şirketinin tazminat yükümü doğmaz.
Alt Sınıfa Veya Üst Sınıfa Yerleştirme
Havayolu şirketi, yolcuyu biletin alındığı hizmet sınıfından üst sınıfa yerleştirirse, yolcudan herhangi bir ücret isteyemez.
Tam aksi durumda ise, yolcuya sınıf farkını iade etmekle birlikte mesafeye göre;
a) 1500 kilometre (1500 km dahil) veya daha kısa uçuşlar için bilet ücretinin % 30’u,
b) 1500 ile 3500 (3500 km dahil) kilometre arası uçuşlar için bilet ücretinin % 50’si,
c) 3500 kilometreden daha uzun uçuşlar için bilet ücretinin % 75’i, yedi gün içerisinde ödeme şekline göre iade edilir. Biletin satın alındığı tarihteki fiyatlar baz alınır.

Günlerce sürecek bir tartışmanın fitilidir aslında bu yazı. Sektörün ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılar bir düzenleme ve sıkı denetim şart.

Hava yollarını ve acenteleri ilgilendiren en önemli konulardan biri, “HAVA YOLLARININ UYGULADIĞI SC POLİTİKASIDIR.” Her iki sektörün de görüşlerine yer vereceğimiz yazı dizisi, çok önemli bir tartışmayı da su yüzüne çıkaracaktır. Çok yakında…

Read more

UÇUŞ İPTALİ, TAZMİNAT HAKKI VE SHGM (PART 2)

Uçuş iptallerinde, yolcuların sahip olduğu tazminat hakkı konusu. Ödenmesi için talep şart mıdır yoksa hava yolu kendiğilinden teklif ve ödeme yapmak zorunda mıdır? Uygulamadaki oturmamışlık ve SHGM’nin hatalı uygulaması, hava yolu şirketlerini belki de milyonlarca lira tazminatla karşı karşıya bırakıyor.

TAZMİNAT ÖDEMEK İÇİN TALEP ŞART MIDIR?
Her ne kadar SHGM, iptal uçuşlarda, talep olmaksızın tazminat hakkının yolculara sunulması gerektiğini belirtmekte ve bu konuda sıkı bir denetim yapmakta ise de, bu bakış açısının doğruluğu tartışmaya açıktır. Yönetmelikte, tazminat hakkına ilişkin düzenlemeyi ele alıp ondan sonra yorumlamakta fayda var.

Yönetmeliğin, “Uçuşların iptali” başlıklı 6. Maddesinde “…uçuşu icra eden hava taşıma işletmesinden tazminat alma hakkına sahiptir.” denmektedir. Aslında yönetmelik açıktır. Tazminat hakkı, şartlar oluştuğunda ve talep halinde verilecek bir haktır. Hava yolunun sorumluluğu da, talebe rağmen hakkın verilmemesi halinde doğmaktadır. SHGM’nin, iptal uçuşlarda, hava yollarını talebe hacet olmaksızın ödemeye zorlar tutumunun, mevzuatta karşılığı yoktur. Bu tutumun, tüketici merkezli bir düşüncenin altına sığdırılmasına da imkan yoktur.

SHGM’nin bu yorum hatası, hava yollarına büyük bedellere mal olmaktadır. SHGM’yi, yanlış yoruma sevkeden ise, yönetmelikte, “yardım teklif eder” ibaresi. Yolculara tehir, uçağa kabul edilmeme ve iptal hallerinde teklif edilmesi gereken yardımlar, yine yönetmelikte sayılmış olup tazminat hakkına ilişkin değildir. Maddenin hiçbir yerinde, tazminat hakkının teklif edilmesinden bahsedilmemektedir. Yönetmeliğin 8. Maddesinde tazminat miktarları ve belirleme esaslarından bahsedilmiş ve ilk fıkrasında da, “…karşılığı tutarında tazminat verilir.” denmiştir. Bir ihtimal de, burada yer alan “verilir” kelimesine aldanarak talebe gerek olmadığı sonucuna varılmasıdır. Ancak bu da hatalı bir kanaattir. Şöyle ki; maddenin başında, “bu maddeye atıfta bulunulan hallerde” denmektedir. Ancak atıf, tazminatın talep edildiği hallerde, miktarının nasıl belirleneceğine ve tazminatın indirilme hallerine ilişkindir.

HAVA YOLLARI, GEREKSİZ TAZMİNAT ÖDEMELERİ YAPIYOR
Tazminat ödemesinin TALEBE bağlı olduğu görüşünün benimsenmesi demek, hava yollarının milyonlarca Türk Lirası tazminatı, mecbur olmamasına rağmen ödediği anlamına gelmektedir. Bu karmaşanın çözüme kavuşturulması için, yeni bir yönetmelik ihtiyacına hacet yoktur. Hava yolu temsilcileri ile SHGM’nin, hukukçular nezaretinde yapacağı istişare ile doğru bir uygulamaya geçilmesi pek tabii ki mümkündür.

“HAVA MUHALEFETİ” SEBEP Mİ MAZERET Mİ?
İptal edilen bir uçuşun hangi sebepten kaynaklandığını, yolcunun bilmesi beklenemez. Burada önemli olan hava yolunun cevabıdır. Peki ya bu cevabın gerçeklik payı nedir? Zaman zaman hava muhalefeti sebebiyle uçuşun iptal edildiğini duyarız. Ama aynı limanda, başka uçuşların gerçekleştiğini de görürüz. Konunun uzmanlık gerektirmesi sebebiyle, tartışmayı işin ehillerine bırakmakla birlikte, değinmek istediğimiz nokta, sebebin denetime elverişli olması gerektiğidir. Aksinin kabulü, tazminat hakkını, hava yolu şirketlerinin insiyatifine bırakmak olacaktır.

“OVERBOOK” SORUNU
Uçağa kabul edilmeme halinin en sık görünümü, overbook halidir. Overbook, adından da anlaşılacağı üzere, yer sayısından fazla rezervasyon anlamına gelmektedir. Tüm yolcuların uçağa kabul için başvurmaları durumunda, genellikle sona kalan yolcuların uçağa alınmaması ile ortaya çıkar. Buradaki amaç, her yolcunun gelmeme ihtimaline karşılık, uçağın boş seyahat etmemesi ve tabii ki hava yolunun da bu sayede daha fazla bilet satmasıdır. Yönetmelikte uçağa kabul edilmeme halinde yolculara sağlanan haklara yer verilmiş ve tazminat hakkı, bu hal için de öngörülmüştür.

Read more

UÇUŞ İPTALİ, TAZMİNAT HAKKI VE SHGM (PART 1)

UÇUŞ İPTALİ, TAZMİNAT HAKKI VE SHGM (PART 1) Av. Selçuk ENER

Son günlerde, başta İstanbul olmak üzere, Türkiye genelindeki soğuk ve yağışlı hava, hava trafiğini önemli ölçüde etkiledi. Onlarca sefer iptal oldu, binlerce yolcu havalimanlarında mahsur kaldı. Son 30 yılın en soğuk günlerini geride bıraktığımız şu günlerde, hava muhalefetinin iptallerdeki önemi, bir kez daha gündeme geldi. Geçen haftaya damga vuran olumsuz hava koşullarının, tartışmaya yer bırakmayacak derecede haklı bir iptal sebebi olduğunda kuşku yoktur. Bu kadar uçuşun iptal edilmesinin, hava yollarına mali açıdan zararı da hatırı sayılacak türden. Peki, iptal uçuşlar, iptal sebepleri, sebeplerin geçerliliği, yolcuların uçuş iptallerinde sahip olduğu haklar konusunda ne biliyoruz? HER İPTAL SEBEBİ, TAZMİNAT HAKKI VERMEZ Hava yolları, ‘kar, sis, buzlanma ve fırtına gibi uçuşu olumsuz etkileyecek düzeyde hava muhalefeti, değişken politik durumlar, beklenmedik güvenlik ve emniyet zaaflarıyla sınırlamaları, grevler, iç güvenlik, havalimanı sorunları, hava trafiği sınırlamaları, bagaj, yolcu, uçak ve havalimanını içeren istisnai güvenlik tedbirleri’ gibi koşulların varlığı halinde, uçuşları iptal edebilmektedirler. Bu sayılan ve sınırlandırılmamış istisnai durumlar sebebiyle iptal yoluna gidilmesi halinde, uçuşu iptal edilen yolcular için tazminat hakkı doğmamaktadır. Uçuşlar, yukarıdaki istisnai sebeplerden başka, şirketlerin ticari politikaları gereği veya teknik sorunlar sebebiyle de iptal edilebilmektedir. İlgili yönetmelikte bahsedilen tazminat hakkı da, işte bu durumlarda doğmaktadır. TİCARİ GAYE Mİ, MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ Mİ? Uçakların doluluğu, hava yolları için başarının en basit ve tespit edilebilir göstergesidir. Zaman zaman, bazı destinasyonlar için, mürettebat sayısı kadar yolcu ile uçuşların gerçekleştiği de aşikardır. Aynı şekilde, aynı gün içinde birden fazla seferin birleştirilmesinin sebeplerinden biri de budur. Bu duruma gizli iptal ya da gecikme demek de mümkün. Tamamen “zarar” diye tabir edilen bu uçuşlar için, her ne kadar hava yolu iptale meyilli ise de, marka değeri ve müşteri memnuniyeti açısından iptale, kolay kolay başvurulamamaktadır. Tercih, ticari gayeler olduğunda tazminat hakkı, hava yollarının başını ağrıtan en önemli sorun olmaktadır. İç hat uçuşlar için, yönetmelikte öngörülen 100 Euro karşılığı tazminat, yolcu sayısı ile çarpıldığında, hiç de azımsanamayacak bir maliyet haline gelmektedir. Burada tartışmaya açılacak konu, tazminatın miktarı ve ödenmesinin talebe bağlı olup olmadığıdır. BİLET FİYATI İLE TAZMİNAT ARASINDA UÇURUM VAR Özellikle iç hat uçuşlardaki bilet fiyatları düşünüldüğünde, 100 Euro tazminatın hatırı sayılır bir miktar olduğunda kuşku yok. Peki 100 Euro tazminat, menfaat terazisine konulduğunda, hakkaniyetli midir? Yoksa tüketici merkezli bir bakışın ve mevzuatın, gerekli tırnaklama yapılmadan iç hukukumuza alınmasının sancıları mıdır? Dış hat uçuşlarda, 600 Euro’ya varan tazminatların ödenmesi, rekabet içerisinde olan hava yollarının çok da tercih edeceği bir yol değildir. İşte tam da bu noktada, tazminat talebe bağlı mıdır, yoksa iptalin otomatik sonucu olarak müşteri aranarak teklif edilmeli midir? Sonraki yazımızda, iptal hallerinde ödenen tazminatın, talep olmadan ödenmesine lüzum olmadığını gerekçeleriyle bulabilirsiniz.

İletişim

Hukuki konularda aklınıza takılan sorular mı var? Bize yazın cevaplayalım.